Kiedy wojna przestaje być fair, czyli broń chemiczna w czasie I wojny światowej. Broń masowego rażenia jest jednym z tych wynalazków, które – łagodnie rzecz ujmując – nie przynoszą chluby rodzajowi ludzkiemu. Od biologicznej i atomowej broń chemiczną odróżnia fakt, że ta ostatnia już kiedyś została użyta na masową skalę. Irak od 12 lat dysponuje bronią masowego rażenia, zwłaszcza chemiczną i bakteriologiczną. W ocenie USA po 11 września nie można ryzykować, że broń ta trafi w ręce międzynarodowych siatek terrorystycznych. źródło: NKJP: Onet.pl - Rozmowy Konwencjonalne środki rażenia. Bronią konwencjonalną nazywamy wszystkie rodzaje broni jakie społeczność międzynarodowa uznała za możliwe do używania na polu walki. Jednocześnie określono rodzaje broni który zostały zakazane, broń tą nazwano bronią masowego rażenia. Została ona zakazana gdyż jej użycie mogłoby doprowadzić cash. ›Skutki użycia broni atomowej. Odkryto straszną 14:34Źródło zdjęć: © CSHEL University Of Delaware | University of DelawarePo II wojnie światowej wojska USA dokonały kilku prób jądrowych w pobliżu atolu Bikini. Od tego czasu minęło ponad 70 lat, ale nowe, szczegółowe mapy dna morskiego pokazują, że jest ono wciąż pełne powybuchowych kraterów i szczątków statków, które brały udział w drugiej wojny światowej rozpoczął wyścig zbrojeń, który obejmował rywalizacje w zakresie posiadanej broni atomowej. Stany Zjednoczone testowały swoje możliwości jądrowe na Wyspach Marshalla, które są jednym z najdalej położonych miejsc na jądrowe na Wyspach MarshallaBroń jądrową testowano głównie na atolach Bikini oraz Enewetak. Łącznie zdetonowano aż 67 ładunków atomowych, w tym bombę Bravo. Była to najpotężniejsza bomba wodorowa, która powstała w Stanach jądrowe odbywały się również pod wodą, gdzie wojsko USA sprawdzało, jak taka broń sprawdzi się w przypadku jednostek pływających. Cała operacja nosiła nazwę "Crossroads". W jej trakcie, w latach 1946-1958 zdetonowano aż 22 bomby atomowe na atolu jądrowe na atolu Bikini doprowadziły do skażenia jego znacznego obszaru. Zmusiły również ludność zamieszkującą pobliskie atole do przeprowadzki. Wiele osób do dzisiaj nie może wrócić do swojego domu. Znaczna część Wysp Marshalla wykazuje większą radioaktywność niż mapy morskiego dnaNa spotkaniu American Geophysical Union (AGU) zespół badaczy zaprezentował wyniki analiz przeprowadzonych w obszarach testowania broni atomowej na Wyspach Marshalla. Stworzone mapy pokazały, że w miejscach wybuchów znajdują się ogromne kratery, a w ich pobliżu znajdują się zatopione wraki statków. Pomimo upływu czasu, ślady prób jądrowych nie zniknęły, a piasek nie zasypał też: Broń Masowego Rażenia : Broń Masowego Rażenia Jądrowa Biologiczna Chemiczna Broń Jądrowa : Broń Jądrowa Broń jądrowa – rodzaj broni masowego rażenia wykorzystującej wewnątrz jądrową energię wydzielaną podczas łańcuchowej reakcji rozszczepienia jąder ciężkich pierwiastków (uranu i plutonu - broń atomowa) lub reakcji termojądrowej syntezy lekkich pierwiastków z wodoru - bomba wodorowa – o sile wybuchu znacznie większej niż broni atomowej. Dzięki istnieniu tej broni powstało przekonanie o możliwości pokonania przeciwnika bez użycia ogromnych armii, do zadania dużych zniszczeń na obszarze przeciwnika wystarczy samolot bombowy, pocisk artyleryjski lub rakieta przenosząca atomowe głowice bojowe. Rodzaje Broni Jądrowej : Rodzaje Broni Jądrowej Bomba atomowa czerpie swoją energię z reakcji rozszczepienia ciężkich jąder atomowych (np. uranu lub plutonu) na lżejsze pod wpływem bombardowania neutronami. Rozpadające się jądra emitują kolejne neutrony, które bombardują inne jądra, wywołując reakcję łańcuchową. Nazwa bomba atomowa może być myląca, gdyż konwencjonalne chemiczne materiały wybuchowe czerpią swą energię z wiązań atomowych, a inne rodzaje broni nuklearnej są nie mniej atomowe. Zasada działania : Zasada działania Zdjęcia bomb : Zdjęcia bomb Zdjęcia po wybuchu : Zdjęcia po wybuchu Zasięg bomby jądrowej : Zasięg bomby jądrowej Skutki wybuchu bomby atomowej w Nagasaki. Odległości od epicentrum podane w stopach Bomba wodorowa : Bomba wodorowa Zwana jest też bombą termojądrową. Zasada działania bomby wodorowej opiera się na wykorzystaniu reakcji termojądrowej, czyli łączenia się lekkich jąder atomowych (np. wodoru lub helu) w cięższe, czemu towarzyszy wydzielanie ogromnej ilości energii. Ponieważ rozpoczęcie i utrzymanie fuzji wymaga bardzo wysokiej temperatury, bomba wodorowa zawiera ładunek rozszczepialny (pierwszy stopień), którego detonacja inicjuje fuzję w ładunku drugiego stopnia. Ciśnienie uzyskane z pierwszego stopnia kompresuje drugi stopień, otoczony płaszczem ze zubożonego uranu Budowa : Budowa Schemat budowy ładunku termojądrowymA - Faza rozszczepienia (ładunek główny)B - Faza fuzji (ładunek dodatkowy)1 - Chemiczny materiał wybuchowy2 - Osłona Uranu2383 - Próżnia4 - Pluton lub Uran zawierający Tryt w stanie gazowym5 - Forma z Polistyrenu6 - Osłona Uranu2387 - Lit-6-deuter (paliwo fuzji)8 - Pluton9 - Osłona odbijająca promieniowanie X w kierunku ładunku dodatkowego Zasada działania : Zasada działania Reakcja termojądrowa, to synteza jąder lekkich pierwiastków, w wyniku której powstają jądra cięższe o większej energii wiązania w przeliczeniu na jeden nukleon. Warunkami umożliwiającymi reakcję syntezy jest silne rozpędzenie jąder atomowych (wysoka temperatura) oraz duża koncentracja odpowiednich jąder. Warunki takie uzyskuje się przez wybuch bomby jądrowej, w centrum której umieszczono materiał do syntezy termojądrowej. Ze względu na to, że wybuch bardzo szybko rozrzuca reagujące materiały należy zastosować w bombie materiały umożliwiające przeprowadzenie reakcji termojądrowej w jak najniższej temperaturze. Pierwsze bomby zawierały deuter i tryt, ale tryt nie jest zbyt trwały (ma względnie krótki okres półtrwania – 12,26 lat) i tak skonstruowanej bomby nie można zbyt długo przechowywać Zdjęcia wybuchu : Zdjęcia wybuchu Użycie broni jądrowej : Użycie broni jądrowej Eksplozja próbna: 16 lipca 1945 – pustynia w stanie Nowy Meksyk (USA), miejsce próby nazywano nieoficjalnie Jornada del Muerto (Podróż Umarłego); Użycie bojowe: 6 sierpnia 1945 – Hiroszima (bomba Little Boy); 9 sierpnia 1945 – Nagasaki (bomba Fat Man). Broń Biologiczna : Broń Biologiczna Broń biologiczna, broń B - rodzaj broni masowego rażenia, w której ładunkiem bojowym są patogenne mikroorganizmy (np. laseczki wąglika) lub wirusy (np. wirus ospy prawdziwej). Zwyczajowo zalicza się także do broni biologicznej broń opartą o toksyny pochodzenia biologicznego (np. botulina, rycyna). Broń biologiczna może znaleźć zastosowanie podczas ataku na pojedyncze osoby, oddziały wojska, a także ludność cywilną. Celem ataku biologicznego mogą być także jednorodne monokultury roślinne lub hodowle zwierząt gospodarskich (terroryzm socjoekonomiczny). Historia : Historia Broń biologiczna była używana już w starożytności. Znane są przykłady powszechnego zatruwania strzał toksynami także pochodzenia biologicznego oraz podrzucania jadowitych węży na wrogie statki (praktyka Hannibala), a w Chinach podrzucania pszczół nieprzyjaciołom. W rozumieniu ścisłym definicji broni B, pomijającej jady, typowym przykładem z tego okresu będzie polityka Aleksandra Macedońskiego, który porzucał w czasie wycofywania się z pól bitewnych zwłoki koni i żołnierzy zmarłych na choroby zakaźne. Metody stosowania broni B : Metody stosowania broni B bomby lotnicze i pociski artyleryjskie zrzucane z samolotów pakiety (np. pudełka), przesyłane pocztą listy rozpylania aerozolu z powietrza kontaminacja wody, żywności i każda inna działalność dywersyjna Broń chemiczna : Broń chemiczna Broń chemiczna – jeden z rodzajów broni, w którym podstawowym czynnikiem rażącym jest związek chemiczny o toksycznych właściwościach. Często termin ten jest utożsamiany z gazami bojowymi, gdyż większość - choć nie wszystkie - rodzaje broni chemicznej, są oparte na związkach, które w temperaturze pokojowej są gazami, lub cieczami o dużych prężnościach par (są wówczas stosowane w postaci aerozolu). Termin "broń chemiczna" ma jednak szersze znaczenie i oprócz samego czynnika rażącego obejmuje też urządzenia i techniki do jego przenoszenia i aplikowania na polu bitwy. Podział broni chemicznej : Podział broni chemicznej Broń chemiczną dzieli się na dwa ogólne rodzaje: bojowe środki trujące (głównie gazy lub lotne ciecze) bojowe środki pomocnicze (zapalające, defolianty, lakrymatory) Atak gazowy : Atak gazowy Atak gazowy z użyciem chloru przeprowadzony podczas I wojny światowej Rodzaje bojowych środków trujących : Rodzaje bojowych środków trujących środki duszące – zwykle oparte na cyjankach, które na stałe wiążą żelazo hemu i blokują transport tlenu przez krew z płuc do tkanek, powodując tym szybkie obumieranie mózgu i innych kluczowych narządów człowieka na skutek niedotlenienia, co powoduje szybką śmierć; przykładem może być Cyklon B, czyli cyjanowodór - HCN (zastosowany przez wojska niemieckie podczas pierwszej wojny światowej). Slide 21: środki parzące – takie jak np. gaz musztardowy (iperyt), które powodują rozległe oparzenia skóry; środki te zwykle nie zabijają, powodują jednak całkowitą niezdolność do walki, masową panikę i konieczność udzielania pomocy masom poparzonych żołnierzy, co skutecznie dezorganizuje zaplecze wroga. Slide 22: środki krztuszące – takie jak chlor czy fosgen, które silnie podrażniają górne drogi oddechowe, powodując krztuszenie i wymioty; same w sobie nie są one zbyt skuteczne i szybko zarzucono ich stosowanie, jednak są one stosowane w kompozycji z innymi środkami; ich efektywność wynika z faktu, że żołnierze narażeni na ich działanie nie są w stanie skorzystać z masek przeciwgazowych o ile nie założyli ich zanim środki te do nich dotarły; najczęściej są one stosowane w kombinacji z środkami paralityczno-drgawkowymi. Slide 23: środki paralityczno-drgawkowe – takie jak np. tabun, sarin, cyklosarin , soman czy VX, które działają na układ nerwowy człowieka jako silne neurotransmitery, lub odwrotnie, szybko blokujące działanie naturalnych neurotransmiterów; środki paralityczno-drgawkowe są najgroźniejszym i zarazem najskuteczniejszym bojowym środkiem trującym. Slide 24: środki halucynogenne i usypiające, zwane psychogazami – (takie jak LSD czy BZ), które również działają bezpośrednio na układ nerwowy człowieka, nie powodując jednak natychmiastowego zgonu lecz tylko czasową niedyspozycję uniemożliwiającą skuteczną walkę. Udokumentowane przypadki użycia broni chemicznej po I wojnie światowej : Udokumentowane przypadki użycia broni chemicznej po I wojnie światowej 1936 - agresja Włoch na Etiopię i użycie iperytu przeciwko oddziałom etiopskim. Z ogólnej liczby 50 tys. poległych Etiopczyków, aż 15 tys. zginęło od gazów bojowych. 1937 - Japończycy kilkakrotnie użyli iperytu i fosgenu przeciwko Chińczykom. W niektórych walkach 10% strat chińskich spowodowanych było gazami bojowymi. 1936-1939 - wojna domowa w Hiszpanii. Kilkakrotne, nieudokumentowane użycie pocisków z gazem duszącym przez wojska gen. Franco 1987 - wojna Irak-Iran. Saddam Hussain rozkazał zrzucić na Teheran bomby wypełnione mieszanką sarinu i iperytu. 1988 - operacja Anfal. Irak zaatakował gazami bojowymi kurdyjskie miasto Halabdża. Zginęło 5 tys. ludzi. Amerykanie w Wietnamie Francuzi i Hiszpanie przeciw powstańcom w Maroku Strona główna Aktualności Broń biologiczna - czym jest? Jak zachować się po ataku bronią biologiczną? Wojna w Ukrainie przybiera na sile, a Rosja po raz kolejny grozi użyciem broni masowego rażenia. Przed możliwym atakiem biologicznym w Ukrainie ostrzega również Światowa Organizacja Zdrowia. Czym grozi użycie broni biologicznej i jak się zachować w przypadku, gdy dojdzie do takiego ataku? Spis treściCzym jest broń biologiczna? Rodzaje broni biologicznejToksyny zaliczane do broni biologicznej i choroby, które wywołująW jaki sposób rozprzestrzenia się broń biologicznaObjawy ataku biologicznegoJak się zachować w przypadku zagrożenia bronią biologiczną? Pojęcia "broń biologiczna" niekiedy używa się zamiennie z określeniem "broń chemiczna". To jednak błąd. Mimo, że są to słowa określające broń masowego rażenia (do takiej broni zalicza się również broń jądrową), to jednak dotyczą dwóch różnych typów zagrożeń. O broni chemicznej mówimy wtedy, jeśli do ataku wykorzystane zostaną toksyczne związki chemiczne, o broni biologicznej natomiast - jeśli użyte będą patogeny chorobotwórcze - bakterie lub wirusy - czy mikroorganizmy wytwarzające toksyny. Czym jest broń biologiczna? Rodzaje broni biologicznej Broń biologiczna jest bardziej podstępna, niż broń chemiczna i bardziej wyrafinowana, niż jądrowa - bakterie lub wirusy można skierować nie tylko przeciw ludziom, ale również przeciw zwierzętom lub roślinom, niszcząc w ten sposób hodowle i uprawy, co w krótkim czasie może doprowadzić do głodu. Ponieważ patogeny w sprzyjających warunkach szybko się namnażają, z jej pomocą można także wywołać masowe zachorowania Do bojowych środków biologicznych zaliczane są bakterie, wirusy oraz toksyny wytwarzane przez rozmaite patogeny (w tym również przez bakterie), które wywołują ciężkie zakażenia, mogą doprowadzić do sepsy, niewydolności oddechowej, niewydolności wielonarządowej, czy w końcu do śmierci. Atak bronią biologiczną trudno jest wykryć ze względu na różny okres inkubacji chorób wywoływanych przez patogeny zaliczane do tego typu broni. Bakterie zaliczane do broni biologicznej i choroby, które wywołują to wąglik - gram–dodatnia laseczka Bacillus anthracis; może doprowadzać do zapalenia płuc, wywoływać owrzodzenia na skórze, może również dawać objawy zaburzeń żołądkowo-jelitowych. bruceloza - gram-ujemne bakterie z rodzaju Brucella. Powoduje osłabienie, silne objawy grypopodobne z gorączką i bólem stawów, a także zaparcia, brak apetytu, zaburzenia neurologiczne. tularemia - choroba wywoływana przez gram-ujemne pałeczki Francisella tularensis. Może dawać objawy zapalenia płuc, doprowadzać do ciężkich zapaleń gardła, a w postaci septycznej do owrzodzeń i powiększenia węzłów chłonnych. cholera (gram-ujemne przecinkowce Vibrio cholerae). Jej objawy to gwałtowna biegunka i wymioty, które szybko doprowadzają do odwodnienia i zaburzeń wodno-elektrolitowych. dżuma (gram-ujemna pałeczka Yersinia pestis) - może mieć różną postać, jedna z nich przeszłości była nazywana czarną śmiercią, gdyż zakażenie doprowadzało do martwicy i zgorzeli palców dłoni, stóp, a także nosa i uszu. Może dawać objawy grypopodobne, wywoływać ciężkie zapalenie gardła czy zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. tyfus (riketsje Rickettsia provazeki) - jego objawy to gorączka, bóle brzucha i biegunki, ból głowy, silne osłabienie, wybroczyny na skórze. chlamydioza - zakażenia wywoływane przez Chlamydophila pneumoniae doprowadzają do zapalenia płuc przenoszonego głównie drogą kropelkową lub przez skórę, z kolei Chlamydia trachomatis wywołują zakażenia układu moczowo-płciowego, zapalenie płuc, zapalenie spojówek. gorączka Q (riketsja Coxiella burnetti) - wywołuje objawy grypopodobne z wysoką gorączką, która utrzymuje się do 2 tygodni, a także suchym kaszlem, biegunką, bólem głowy i mięśni. W ciężkim przebiegu po 4-5 dniach może dojść do zajęcia układu krążenia (zapalenie wsierdzia) i atypowego zapalenia płuc, a także do zapalenia wątroby. Poradnik Zdrowie: uchodźcy z Ukrainy, odc. 1 Wirusy zaliczane do broni biologicznej i choroby, które wywołują to ospa prawdziwa - (wirus variola minor lub variola maior). Choroba wyeradykowna dzięki szczepieniom. W przypadku zakażenia objawia się osłabieniem i złym sampoczuciem, gorączką, bólem głowy i pleców, po których pojawia się silna wysypka, pokrywająca całe ciało. Choroba ta zaliczana jest do zakażeń mających największe znaczenie jako broń biologiczna - jest bardzo zaraźliwa, śmiertelność sięga kilkudziesięciu procent, a społeczeństwa nie są na nią odporne, gdyż od kilkudziesięciu lat nie prowadzi się już szczepień. gorączki krwotoczne - gorączka Lassa, Żółta Febra, Denga, brazylijska gorączka krwotoczna, boliwijska gorączka krwotoczna, gorączka Lassa. Wywoływane przez różne wirusy - Ebola, Marburg, Junin, Machupo, itp. Początkowe objawy przypominają zatrucie pokarmowe lub przeziębienie, następnie pojawiają się wybroczyny skórne, a także krwawienia do przewodu pokarmowego (objawiające się krwawymi biegunkami i wymiotami), a także krwotoki wewnętrzne i zewnętrzne, w tym przez skórę. Masywna utrata krwi i ogniska martwicy doprowadzają do wstrząsu hipowolemicznego, niewydolności wielonarządowej i śmierci. wirusowe zapalenia mózgu - choroby wywoływane przez wirusy RNA. Objawiają się głównie kaszlem, gorączką, silnym bólem głowy i gardła, bólem stawów, kości i mięśni, (mogą również wywoływać wymioty i biegunkę), po których rozwijają się objawy zakażenia centralnego układu nerwowego lub zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. Toksyny zaliczane do broni biologicznej i choroby, które wywołują Toksyny mogą być wytwarzane zarówno przez bakterie, jak i przez rośliny, zwierzęta czy grzyby. Do tych, które niosą największe zagrożenie w przypadku broni biologicznej zaliczane są: jad kiełbasiany, inaczej toksyna botulinowa, wytwarzana przez laseczki Clostridum botulinum. Toksyna uszkadza nerwy i może doprowadzić do porażenia mięśni, objawy to nieostre, podwójne widzenie, porażenie mięśni rąk i nóg, a także porażenie mięśni oddechowych, które prowadzi do zgonu. toksyna gronkowca (produkowana przez szczepy Staphylococcus ureus). Objawy to zmiany skórne, gorączka, biegunka, nudności i wymioty, a także martwica tkanek i wstrząs septyczny. toksyna rycynowa - wytwarzana z nasion rącznika pospolitego Ricinus communis. Do zakażenia dochodzi drogą wziewną. Objawy to gorączka, ból w klatce piersiowej, duszności, wymioty, bóle stawów, a w dalszej kolejności zakażenie i martwica dróg oddechowych. Z kolei zakażenie drogą pokarmową doprowadza do silnego zapalenia i niewydolności wielonarządowej. W jaki sposób rozprzestrzenia się broń biologiczna Zaliczane do broni biologicznej wirusy, bakterie czy toksyny mogą być rozpylone w powietrzu w formie aerozolu (i wtedy dostają się do organizmu drogą wziewną lub przez uszkodzoną skórę), dodane do wody pitnej, zaraża się nimi również zwierzęta hodowlane lub rośliny (dlatego przenoszone są w pożywieniu), a nawet przedmioty codziennego użytku. Obiektami ataku bioterrorystycznego są przede wszystkim miejsca, w których gromadzą się tłumy ludzi - takie jak dworce, stadiony, centra handlowe, stacje metra, a także budynki użyteczności publicznej - oraz zakłady produkcji żywności i ujęcia wody pitnej. Hipotetyczne efekty rozpylenia takiej broni przedstawili eksperci WHO, prezentując skutki rozpylenia aerozolu 50 kg różnych środków biologicznych nad miastem, które liczy 0,5 mln mieszkańców. W specyficznych warunkach prądów powietrznych wywołanych przez wiatr, działające systemy wentylacji i klimatyzacji, a także jadące auta i pociągi nawet niewielkie ilości patogenów roznoszą się błyskawicznie i mogą zarazić tysiące osób. W przypadku rozpylenia 50 kg wąglika na wysokości 2 tys. metrów śmierć, zdaniem ekspertów WHO, poniesie 90 tys. osób, a 120 tys. osób zachoruje, ale będzie miało szansę przeżyć. Objawy ataku biologicznego Jak rozpoznać, że doszło do ataku bronią biologiczną? Wbrew pozorom nie jest to proste nawet dla ekspertów. Można przypuszczać, że doszło do ataku, jeśli w zbliżonym czasie pojawiła się duża liczba niewyjaśnionych zachorowań lub zgonów o podobnym obrazie klinicznym, albo wśród ludności pojawiły się nietypowe, niewystępujące wcześniej zakażenia. O takim ataku może świadczyć także nagły wzrost zachowań (i śmiertelności) z powodu znanych już chorób, a także nieskuteczność terapii, wreszcie - przypadki egzotycznych chorób u osób, które nie wyjeżdżały z kraju. U poszkodowanych początkowo mogą pojawiać się objawy grypopodobne takie jak ból mięśni i stawów, gorączka, kaszel, a także zaburzenia świadomości. Następnie - w zależności od użytego patogenu - mogą występować objawy kliniczne dotyczące różnych narządów sugerujące różne choroby. Mogą więc pojawić się objawy zakażenia dróg oddechowych, w tym duszności, silny kaszel i ból towarzyszący oddychaniu, a także objawy sugerujące zakażenia pokarmowe, takie jak biegunka, wymioty, ból brzucha. Mogą również wystąpić zmiany skórne, w tym wybroczyny i wysypka oraz krwawienie i powiększone węzły chłonne. O ataku biologicznym mogą również świadczyć zaburzenia świadomości, bóle głowy i karku, paraliż, problemy z mówieniem i połykaniem. Jak się zachować w przypadku zagrożenia bronią biologiczną? Po użyciu broni biologicznej może dojść do skażenia terenu, ważne jest więc, by znać zasady postępowania w takiej sytuacji. W przypadku wykrycia zagrożenia uruchamiane są syreny alarmowe. Wówczas trzeba jak najszybciej włączyć radio i nastawić na program lokalny, na którym będą emitowane komunikaty o zagrożeniu, a także stosować się do poleceń wydawanych przez obronę cywilną. Trzeba również wyłączyć klimatyzację, zamknąć okna i drzwi, uszczelnić wszystkie otwory, w tym wentylacyjne (np. mokrymi tkaninami). Ponieważ mimo tego środki biologiczne mogą wniknąć do pomieszczeń, trzeba przygotować wilgotne tampony do ochrony dróg oddechowych - tampony trzeba często zmieniać lub nawilżać wodą, co podtrzymuje ich zdolności pochłaniania patogenów. Należy również założyć maseczkę. Dopóki nie minie zagrożenie, nie wolno jeść, pić, palić papierosów i wykonywać prac wymagających dużego wysiłku Do chwili odwołania alarmu nie wolno opuszczać uszczelnionych pomieszczeń i przebywać w pobliżu okien, drzwi lub otworów wentylacyjnych. Więcej z działu Aktualności

broń masowego rażenia skutki